Hỏi bất kỳ nha sĩ nào đã hành nghề trên 10 năm, họ sẽ nói: sai lầm lớn nhất của một phòng khám không phải là mua nhầm thiết bị — mà là lơ là kiểm soát nhiễm khuẩn.
Mỗi ngày, phòng khám nha khoa tiếp xúc trực tiếp với máu, nước bọt, aerosol từ tay khoan tốc độ cao. Nghiên cứu trên Journal of Dental Research đo được aerosol từ turbine nha khoa phát tán trong bán kính 2 mét, bám trên bề mặt đến 72 giờ. Đó không phải con số lý thuyết — đó là thực tế mỗi ca điều trị.
Tại Việt Nam, Thông tư 16/2018/TT-BYT quy định rõ: phòng khám vi phạm KSNK có thể bị thu hồi giấy phép. Nhưng tuân thủ pháp luật chỉ là mức sàn. Phòng khám muốn giữ chân bệnh nhân lâu dài cần KSNK ở mức cao hơn — mức mà bệnh nhân cảm nhận được và tin tưởng.
7 bước trong chuỗi KSNK nha khoa
CDC và ADA đúc kết quy trình KSNK nha khoa thành 7 bước khép kín. Bỏ một bước, cả chuỗi mất hiệu lực.
1. Rửa tay — đơn giản nhưng hay bị bỏ qua
WHO khuyến cáo 5 thời điểm rửa tay bắt buộc trong y tế. Thực tế nhiều phòng khám Việt Nam chỉ thực hiện 2-3 thời điểm. Dung dịch sát khuẩn cồn 60–80% cho tình huống thường, xà phòng diệt khuẩn trước phẫu thuật. Tối thiểu 20 giây, kỹ thuật 6 bước.
2. PPE — không chỉ là găng tay
Găng tay thay sau mỗi bệnh nhân — điều này ai cũng biết. Nhưng kính bảo hộ thì sao? Face shield khi dùng tay khoan tốc độ cao? Khẩu trang N95 thay vì khẩu trang y tế thông thường? Đây là những thứ phân biệt phòng khám chuyên nghiệp với phòng khám “cho có”.
Một chi tiết hay quên: phải rửa tay trước khi đeo và sau khi tháo găng. Găng không thay thế rửa tay.
3. Phân loại dụng cụ theo Spaulding
Hệ thống Spaulding chia thành 3 nhóm:
- Critical (xuyên mô): kim tiêm, dao mổ, mũi khoan phẫu thuật, dụng cụ implant → bắt buộc autoclave
- Semi-critical (chạm niêm mạc): gương khám, đầu siêu âm, khuôn lấy dấu → tiệt trùng hoặc khử trùng mức cao
- Non-critical (chạm da lành): đèn chiếu, tay cầm X-quang → khử trùng bề mặt
4. Autoclave — “tiêu chuẩn vàng”
Không phải autoclave nào cũng giống nhau:
- Class B (chân không trước): 134°C × 3,5 phút hoặc 121°C × 15 phút. Xử lý được cả dụng cụ đóng gói lẫn dụng cụ có lỗ rỗng. Đây là lựa chọn đúng cho phòng khám.
- Class N: chỉ hấp được dụng cụ không gói, không lỗ rỗng.
- Class S: tùy chu trình nhà sản xuất.
Kiểm tra hiệu quả: chỉ thị sinh học (BI) ít nhất 1 lần/tuần, chỉ thị hóa học mỗi chu trình, test Bowie-Dick hàng ngày cho Class B.
5. Khử trùng bề mặt
Những bề mặt hay bị bỏ sót: công tắc đèn, tay nắm cửa, bàn phím máy tính, màn hình cảm ứng. Dùng dung dịch đã đăng ký EPA, đúng thời gian tiếp xúc nhà sản xuất quy định. Với bề mặt khó lau (nút ghế, đầu đèn quang trùng hợp, sensor X-quang) — dùng màng bọc barrier, thay sau mỗi bệnh nhân.
6. Nước trong unit nha khoa
Biofilm tích tụ trong đường ống unit là chuyện nhiều phòng khám không để ý cho đến khi xét nghiệm nước và giật mình. CDC yêu cầu ≤500 CFU/mL. Biện pháp: xả nước đầu ca ít nhất 2 phút, dùng hóa chất chống biofilm theo lịch, xét nghiệm vi sinh định kỳ, dùng nước vô trùng cho phẫu thuật.
7. Chất thải y tế
Phân loại theo Thông tư 20/2021/TT-BYT: sắc nhọn → thùng vàng, lây nhiễm không sắc nhọn → túi vàng, hóa chất → riêng biệt, thông thường → túi xanh/đen. Ký hợp đồng xử lý với đơn vị có giấy phép.
Thiết bị KSNK cần có
Với phòng khám 3–5 ghế, danh sách thiết bị KSNK tối thiểu gồm: nồi hấp Class B (Tuttnauer, W&H Lisa, hoặc Melag — chọn loại có ghi nhật ký tự động), máy rửa khử trùng tự động (giảm tiếp xúc dụng cụ bẩn), máy siêu âm rửa dụng cụ, máy đóng gói túi tiệt trùng, và hệ thống lọc nước cho unit.
Chi phí thực tế
Đầu tư ban đầu cho hệ thống KSNK chuẩn (phòng khám 3–5 ghế): 200–500 triệu VNĐ gồm autoclave, máy rửa, vật tư 6 tháng đầu. Vận hành hàng tháng khoảng 5–15 triệu tùy quy mô. Nghe có vẻ nhiều, nhưng so với chi phí xử lý một vụ lây nhiễm chéo — cả về tài chính lẫn uy tín — thì đây là khoản đầu tư rẻ nhất mà phòng khám có thể bỏ ra.
Xây dựng thói quen, không chỉ quy trình
Viết SOP dán tường thì dễ. Khó là làm sao nhân viên thực hiện đúng khi không ai giám sát. Phòng khám làm KSNK tốt thường có 3 điểm chung: chỉ định rõ một người phụ trách (không phải “ai cũng chịu trách nhiệm”), đào tạo lặp lại ít nhất 2 lần/năm, và audit nội bộ hàng quý — không phải để phạt, mà để cải thiện.
Công ty ANH & EM cung cấp thiết bị KSNK chính hãng và hỗ trợ đào tạo quy trình cho phòng khám. Liên hệ qua trang Liên hệ để được tư vấn giải pháp phù hợp quy mô phòng khám.
Xem thêm: Giải pháp Laser Nha Khoa — Công nghệ xâm lấn tối thiểu.
Xem thêm: Kiểm soát nhiễm khuẩn — Tiêu chuẩn an toàn phòng khám.